Przysietnica

Historia Przysietnicy

Przysietnica należy do starych osad wiejskich. Pierwsze wzmianki o jej istnieniu pochodzą z XIII w. Wybitny kronikarz dziejów polskich Jan Długosz w ,,Liber beneficjorum…” przytaczając dokument – testament napisany przez Piotra Wydżkę, kasztelana sądeckiego i właściciela zamku ryterskiego w pierwszej połowie XIII w. wymienia Przysietnicę. Ok. 1244r. zamek ryterski był własnością królewską, jako jedna z twierdz broniących granicy od strony Węgier oraz komora celna nad drogą lądową i wodną. Z tego też względu, że zamek spełniał dwie funkcje: obronną i celną należące do niego wsie Rytro, Przysietnica, sołectwo Barcice, Olszana, Wolnica, Leszczyna, Czarny Potok miały określone obowiązki wyznaczone przez pana zamku. Dla większego bezpieczeństwa pozostawiono na południe od zameczku szeroki pas ziemi ,, za bronami”– rozciągający się za rzekę Roztokę Wielką, stanowiący jej naturalne ubezpieczenie, oparcie o granicę. Na północnym zachodzie jej granice stanowiła rzeka Przysietnica i miejscowość tej nazwy. Jej mieszkańcy podobnie jak ryterscy, mieli obowiązek pod rozkazami straży pogranicznej do robienia zasieków (przeszkód) na głównych pozycjach w dolinach rzek na linii Popradu. Prawdopodobnie właśnie nazwa Przysietnica wywodzi się od owych zasieków czy też przysieków.

O tych okolicach Jan Długosz wspominając postać Piotra Wydżki tak pisze: ,,podaje się do wiadomości, że w Królestwie polskim był pewien satrapa Piotr Wydżka, sławny z waleczności i rodu, herbu Janina, posiadający liczne posiadłości oraz zamki: w Rytrze, Czorsztynie, Legmaszu. On to w lasach polskich i w wąwozach rozgraniczających Królestwo polskie z Węgierskim państwem znalazł góry, dające złote żyły i minerały obfite. Z nich liczne skarby w różnych miejscach… ukrył. Mówi się, że we wspomnianym zamku są skarby i majątek wielki. Prawdziwymi jednak skarbami,  którymi rozporządzał były wsie nabyte do zamku w Rytrze. Posiadały one swoją starożytną metrykę powstania, stanowiły łącznie potężne zaplecze gospodarcze.”

Następna potwierdzona data, w której wymienia się Przysietnicę, to rok 1280 – przywilej (dekret fundacyjny) dla Klasztoru Klarysek w Starym Sączu. Była jedną z 28 wsi należących do klasztoru. Później jednak nasza wieś stała się z powrotem wsią królewską.

Te same wioski jako własność zamku ryterskiego wymienione są jeszcze raz przez Jana Długosza w ,,Rocznikach czyli kronikach sławnego Królestwa Polskiego” przy okazji opisywania innej postaci – Piotra Ryterskiego jako starosty ryterskiego od 1418 roku. Jest to niezwykle barwna postać, wybitna, nie tylko dla Sądecczyzny, ale i całej Polski. Wyznaczony został do wychowywania synów królewskich. ,,Do jego obowiązków należało kształcenie następców tronu w rzemiośle rycerskim”. Możemy tutaj puszczać wodze fantazji i wyobrażać sobie, że niejednokrotnie konno przemierzali lasy przysietnickie doskonaląc się w jeździe, a być może i za grubą zwierzyną… . Po śmierci Piotra Ryterskiego zamek już nigdy nie miał takiego znaczenia.

Późniejsza historia Przysietnicy aż do czasów współczesnych jest nam mało znana. Brak jest źródeł historycznych, z których można byłoby dowiedzieć się o życiu jej mieszkańców. Być może dlatego, że był to teren niedostępny, zamknięty wąską kotliną wzdłuż rzeki, nad którą wznosiły się od południowej i północnej strony pagórki przecinane potokami, mało widoczne z głównej trasy wiodącej doliną Popradu. Górzysty teren nie zachęcał do osadnictwa, wymagał bowiem dużo wysiłku i pracy do zagospodarowania. Zachowały się natomiast legendy przekazywane z pokolenia na pokolenie. Jedna z nich związana jest ze Świętą Kingą i jej spacerami po Przysietnicy oraz jej poczynaniami dotyczącymi sprowadzenia wody do klasztoru z rzeki przysietnickiej.  Znanych jest też kilka epizodów z historii Przysietnicy. Istnieją przypuszczenia, że pierwsza osada powstała na terenie dzisiejszego osiedla Ogorzałych. Składała się z kilkunastu zagród. Z upływem wieków ludności w Przysietnicy przybywało, osiedlili się tu również osadnicy z innych terenów, np. osiedle Górali.

Od najdawniejszych czasów przekazywany jest w relacjach ustnych przykry incydentu, który miał miejsce w 1572 roku. Powstał wtedy spór między Przysietnicą a Moszczenicą o wodę. Mieszkańcy Moszczenicy chcieli przepuścić wodę z potoku Przysietnickiego na teren własnej wsi. Podczas kopania rowu doszło do bójki między zwaśnionymi stronami. W tym momencie wracał od chorego na furmance ksiądz z parafii Moszczenica. Doszło do nieszczęśliwego wypadku. Kula z samopału wystrzelona przez jednego z uczestników bójki niechcący ugodziła śmiertelnie księdza.

Przysietnica straciła wolność już w pierwszym rozbiorze dostając się pod zabór austriacki. W okresie zaborów niektórzy mieszkańcy Przysietnicy wyruszali na Słowację i Węgry w poszukiwaniu pracy. Stosunkowo duże zaludnienie przy bardzo słabej jakości gleb przyczyniło się do wielkiego ubóstwa miejscowej ludności. Nędza galicyjska nie omijała również Przysietnicy. Częste epidemie chorób zakaźnych ( tyfus, czerwonka) dziesiątkowały miejscową ludność tak, że nie nadążano z chowaniem zmarłych w Barcicach. Liczne przysietnickie kapliczki są świadectwem pochówku ofiar tych epidemii.

W 1929 roku była bardzo ostra zima mrozy dochodziły do –40 . z tego powodu drzewa owocowe w sadach zupełnie powymarzały.

W 1931 roku w Przysietnicy przeprowadzono spis ludności. Według tego spisu liczba ludności wynosiła 1313, a dzieci do 14 lat 463. Pod koniec września 1932 roku wybuchła w gminie epidemia tyfusu plamistego i brzusznego. Epidemia ta objęła przeważnie górną cześć wioski tj. od Franczyka do Cebuli. Śmiertelnych wypadków było 26 – chorowało około 200 ludzi.

1934  roku wyszła nowa ustawa o ustroju gminnym – gminy zbiorowe. Przysietnica została włączona do gminy Stary Sącz. W grudniu 1934 roku odbyły się wybory na sołtysa. Sołtysem wybrany został Jan Klimczak, najbliższy sąsiad szkoły. Rok 1934  jest rokiem katastrofalnym, gdyż w tym roku w lipcu całą zachodnia Małopolskę nawiedziła powódź, która nie oszczędziła Przysietnicy – pola zostały poobrywane, most poniżej szkoły zwalony.

Wojny XX wieku nie oszczędzały również Przysietnicy. Niosły za sobą straszliwą biedę i powodowały, że wielu mieszkańców na zawsze opuściło wioskę w poszukiwaniu pracy, lepszej przyszłości. Odległość od pobliskich miasteczek powodowała, że niewielu mieszkańców wyruszało na dalszą naukę, później do pracy. Chcąc dostać się do Starego lub Nowego Sącza trzeba było dojść do przystanku kolejowego w Barcicach. Większość z przyzwyczajenia chodziła na piechotę przez Lipie.

Rok 1939/1940 rozpoczął się już w nienormalnych warunkach. Rozpoczęła się wojna polsko- niemiecka. W dniu 3 września na wiadomość, że zbliżają się wojska niemieckie, wszczął się we wsi popłoch. Większa część ludności, zwłaszcza mężczyzn zaczęła ze wsi uciekać, ale widząc potem, że przed wojskami niemieckimi nie zdołają ujść, powrócili wkrótce do swej wsi.

16 września kierownik szkoły otrzymał zarządzenie, aby natychmiast rozpocząć naukę. Tak więc rok szkolny rozpoczął się 18 września. Nauka jednak nie trwała długo, przerywały ją rozporządzenia władz niemieckich. W szkole pracowało dwoje nauczycieli. W styczniu i w lutym panowały silne mrozy i zamiecie śnieżne. Frekwencja uczniów spadła do 60%. Brakowało opału i dlatego naukę przerwano do 27 marca. Jednak roku szkolnego nie można było normalnie skończyć, gdyż we wsi wybuchła epidemia tyfusu plamistego.

Rok 1940/41 również nie rozpoczął się normalnie z powodu przeciągającej się epidemii tyfusy plamistego. Dopiero po przeprowadzeniu dezynfekcji w całej wsi władze sanitarne pozwoliły na otwarcie szkoły 21 października. Naukę rozpoczęło 150 dzieci. W tym roku bieda zaczęła wszystkim dokuczać. Dzieci z powodu braku ciepłej odzieży nie uczęszczały do szkoły. Kierownik szkoły Danielski pisze, że z ,,powodu przeludnienia i niewystarczalności pod względem wyżywienia wieś przeżywała bardzo ciężki przednówek. Ludność zaczęła się żywić rozmaitymi chwastami. Dużo pól pozostało odłogiem, gdyż ludzie nie mieli czym pola zasadzić i obsiać.”

Rok szkolny 1941/42 był podobny. Częste przerwy w nauce z powodu spisu rolnego, ferii kartoflanych oraz mrozów i zamieci śnieżnych. Aby utrzymać możliwa frekwencję w tych czasach prowadzono akcję dożywiania dzieci z ramienia Opieki społecznej w Starym Sączu. Akcją objętych było 50 dzieci, później 80. W czasie wakacji dożywianiem objęto dzieci przedszkolne. Przez czas tej akcji dzieci dostawały kawę lub mleko oraz kromkę chleba z marmoladą lub masłem. W lecie dzieci dostawały herbatę z ziół uzbieranych przez siebie. Na domiar złego w szkole pojawił się grzyb, który zajął podłogi.

Następne lata – 1942/1943/44 były podobne. Kierownik szkoły zajęty był przeprowadzaniem spisu statystyki rolnej oraz spisu ludności. W roku 1942 liczba ludności w Przysietnicy wynosiła 1514. W roku 1943 liczba ta spadła  do 1384. Śmiertelności dużej nie było, widocznie dużo ludzi wyjechało na roboty do Niemiec. Liczba dzieci zapisanych do szkoły wzrosła. Brakowało ławek, podręczników. Warunki nauki nic się nie poprawiły. W wakacje 1944roku odczuwało się już odwilż wojenną. Wojska sowieckie rozpoczęły ofensywę i w krótkim czasie stanęły na linii Sanu. Niemcy rozpoczęli przygotowania do obrony – całą ludność zdolną do pracy a nawet dzieci szkolne powyżej 10 lat zabrano do prac przy okopach. Również nauczycieli do tych prac zwerbowano, natomiast panie nauczycielki przy rozdziale prowiantu pracownikom przy okopach. Kierownik szkoły interweniował kilkakrotnie u kierownictwa budowy okopów celem zwolnienia młodzieży szkolnej co mu się częściowo udało. Natomiast nauczyciele zwolnienie otrzymali 20 grudnia i rok szkolny wtedy mógł się dopiero rozpocząć. Styczeń był bardzo niespokojny.

Rozpoczęła się ofensywa rosyjska wyzwalająca kolejno wioski i miasta. 21 stycznia w Barcicach nie było już ani jednego Niemca, a w kościele po Mszy Świętej pierwszy raz od rozpoczęcie wojny zaśpiewano Boże coś Polskę. 22 stycznia niemiecka artyleria ostrzeliwała Przysietnicę, a 24 stycznia niemieckie samoloty obrzuciły wieś granatami. Były to już ostatnie wysiłki niemieckie na naszym terenie.

Godło Polski z zewnętrznej ściany budynku szkolnego, które rozbite zostało siekierą przez Niemców w dniu 2 października 1939 roku sklejone przez Jana Gołdyna wróciło na swoje miejsce.

Zmiany zaczęły następować pod koniec lat pięćdziesiątych.

( Opracowała : Zofia Golonka )

Przysietnica – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Stary Sącz.

W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie nowosądeckim.

Wieś leży w dolinie Przysietnickiego Potoku (lewobrzeżnego dopływu Popradu), na południowy zachód od Barcic Górnych. Graniczy z Barcicami Górnymi (gm. Rytro, Roztoka Ryterska), Gaboniem i Moszczenicą Wyżną.

Wieś znajduje się na wys. od 360 m n.p.m. (dolina Przysietnickiego Potoku) do 1191,3 m n.p.m. (Złomnisty Wierch). Wymieniona w dokumencie księżnej Kingi (Kunegundy) z1280 wieś Presecznica utożsamiana jest z obecną Przysietnicą.

Obecna nazwa wsi ustaliła się dopiero w XVIII w. Nazwa wsi ma pochodzić od przesieków leśnych, ewentualnie od głębokiej doliny, która przecina góry. Etymologia ludowa łączy nazwę wsi z „sietniakami” – niedorozwiniętymi, często wolowatymi chłopami, których na tym terenie było kiedyś dosyć sporo.

Wieś od 1280 r. należała do klasztoru klarysek w Starym Sączu. W bliżej nieznanych okolicznościach w XIV w. stała się wsią królewską, wchodzącą w skład starostwa barcickiego. Podobnie jak całe to starostwo od 1770 r. stała się częścią monarchii Habsburgów. Od 1785 była częścią austriackich dóbr państwowych zwanych Kamerą (K.k Cameral Amt) z siedzibą w Starym Sączu. W autonomicznej Galicji stanowiła gminę jednowioskową z obszarem dworskim. Po reformie administracyjnej w 1933 r. stała się gromadą gminy zbiorowej Stary Sącz. W latach 1954–1960 stanowiła samodzielną Gromadzką Radę Narodową.

1961 połączono ją z GRN w Barcicach. Od 1973 r. jest sołectwem gminy Stary Sącz.

W 1981 we wsi erygowano parafię rzymsko-katolicką pw. św. Jana Chrzciciela. Poprzednio mieszkańcy należeli do parafii w Barcicach.

Wieś nie posiada herbu. W czasach autonomii galicyjskiej gmina posługiwała się pieczęcią przedstawiającą postać św. Klary

Mieszkańców obecnie liczy  około 1840.

( Źródło : Wikipedia )

Dodaj komentarz

Dodaj komentarz

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

WordPress.com Logo

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Twitter picture

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

Create a free website or blog at WordPress.com. The Adventure Journal Theme. Autor motywu: Contexture International.

Follow

Otrzymuj każdy nowy wpis na swoją skrzynkę e-mail.

%d bloggers like this: